Autor tekstu podejmuje problematykę dyskursu literackiego jako dynamicznego przecięcia języka, ideologii i kultury, ze szczególnym uwzględnieniem skandynawskiej powieści kryminalnej oraz Trylogii z Oslo Jo Nesbø. Dyskurs literacki rozumiany jest nie tylko jako użycie języka, lecz także jako praktyka zakorzeniona w kontekstach społecznych, historycznych i medialnych. W odróżnieniu od tradycji formalistycznych i strukturalistycznych, współczesne podejścia –inspirowane poststrukturalizmem, studiami kulturowymi oraz teorią mediów – akcentują intertekstualność, dialogiczność oraz rolę dyskursu w kształtowaniu i kwestionowaniu struktur władzy. Literatura jawi się tym samym jako praktyka kulturowa, która nie tylko odzwierciedla rzeczywistość, ale również w nią interweniuje, podejmując kwestie tożsamości, moralności i ideologii.
W tym ujęciu skandynawska powieść kryminalna, określana mianem nordic noir, stanowi wyrazisty przykład funkcjonowania literatury jako dyskursu. Wyrosła z tradycji społecznie zaangażowanej prozy Maj Sjöwall i Pera Wahlöö, łączy konwencje narracji kryminalnej z krytyką społeczną, podejmując tematy korupcji instytucjonalnej, globalizacji, nacjonalizmu czy przemocy ze względu na płeć. Jej mroczne scenerie, moralnie ambiwalentni detektywi oraz alegoryczne przestrzenie tworzą formę, która pełni zarówno funkcję popularnej rozrywki, mjak i komentarza kulturowego, poddając refleksji kruchość ideałów państwa opiekuńczego oraz napięcia nowoczesności. Trylogia z Oslo Nesbø (Czerwone gardło, Trzeci klucz, Pentagram) ukazuje, jak literatura gatunkowa realizuje funkcję dyskursywną. Postać Harry’ego Hole, detektywa naznaczonego egzystencjalnym kryzysem i moralną niejednoznacznością, pozwala autorowi splatać wątki
kryminalne z refleksją nad historią, etyką i władzą. Powieści te konfrontują nierozliczone aspekty norweskiej przeszłości, trwałość ekstremizmów, systemową korupcję oraz kruchość wymiaru sprawiedliwości, a jednocześnie wpisują się w tradycję amerykańskiego hardboiled fiction. Odczytane w perspektywie Michela Foucaulta, Julii Kristevej czy Pierre’a Bourdieu, powieści kryminalne Nesbø ukazują, jak literatura popularna staje się przestrzenią negocjacji ideologii, pamięci i tożsamości. Ostatecznie literatura jawi się tu nie jako autonomiczny artefakt estetyczny, lecz jako żywy dyskurs, jako arena, w której narracja, kultura i społeczeństwo spotykają się w procesie nieustannego wytwarzania znaczeń.
The chapter explores the concept of literary discourse as a dynamic intersection of language, ideology, and culture, with a particular focus on Scandinavian crime fiction and Jo Nesbø’s Oslo Trilogy. Literary discourse is understood not simply as language in use but as a practice embedded in social, historical, and media contexts. Moving beyond formalist and structuralist traditions, contemporary approaches shaped by poststructuralism, cultural studies, and media theory emphasize intertextuality, dialogism, and the role of discourse in shaping and contesting power. Literature is thus positioned as a cultural practice that both reflects and intervenes in society, engaging with questions of identity, morality, and ideology Within this framework, Scandinavian crime fiction, often termed Nordic Noir, illustrates the discursive function of literature with particular clarity. Emerging from the socially engaged tradition of Maj Sjöwall and Per Wahlöö, the genre combines crime narratives with social critique, foregrounding themes such as institutional corruption, globalization, nationalism, and gendered violence. Its bleak settings, morally ambiguous detectives, and allegorical landscapes allow it to function as both popular entertainment and cultural commentary, interrogating the fragility of welfare-state ideals and the pressures of global modernity. Jo Nesbø’s Oslo Trilogy (The Redbreast, Nemesis, The Devil’s Star) exemplifies this dual role of crime fiction as genre and discourse. Through the figure of Harry Hole, a flawed and existentially burdened detective, Nesbø interweaves suspense with reflections on history, ethics, and power. The novels confront unresolved aspects of Norwegian history, the persistence of extremism, systemic corruption, and the instability of justice, while also drawing on American hardboiled traditions. Read through the lenses of Foucault, Kristeva, and Bourdieu, the trilogy demonstrates how popular fiction operates as a cultural site where ideology, memory, and identity are negotiated. Ultimately, literature emerges here not as an autonomous aesthetic object but as a living discourse, an arena where narrative, culture, and society intersect in the ongoing production of meaning.
