Poczucie skuteczności radzenia sobie z trudnymi sytuacjami i przeszkodami a kompetencje zawodowe przyszłych nauczycieli edukacji wczesnoszkolnej

Abstract

Analiza poczucia skuteczności radzenia sobie z trudnymi sytuacjami i przeszkodami wraz z dostrzeganiem kompetencji zawodowych przyszłych nauczycieli edukacji wczesnoszkolnej stała się podstawą do dyskusji na temat kształcenia przyszłych pedagogów. Procedura badawcza objęła 200-osobową grupę studentów zróżnicowanych pod względem roku studiów (od pierwszego do piątego roku wraz z absolwentami), dotyczyła kierunku pedagogika przedszkolna i wczesnoszkolna. W badaniach zastosowano Skalę uogólnionej własnej skuteczności (GSES) R. Schwarzera, M. Jerusalem i Z. Juczyńskiego oraz metodę sondażu diagnostycznego. Analiza materiału badawczego wykazała wyraźne zróżnicowanie poziomu uogólnionej własnej skuteczności w zależności od etapu kształcenia. Najniższe wyniki odnotowano wśród studentów pierwszego i drugiego roku, a najwyższe u studentów piątego roku oraz absolwentów. Wyniki wskazują, że wraz z postępem edukacyjnym wzrasta przekonanie badanych o własnej zdolności do skutecznego działania. Jednocześnie można stwierdzić, że na kolejnych etapach studiów zmienia się charakter dostrzeganych trudności zawodowych – od obaw związanych z brakiem doświadczenia i relacjami interpersonalnymi do problemów systemowych, organizacyjnych i prawnych. Badani wskazywali również na potrzebę dalszego rozwoju kompetencji, szczególnie w zakresie pracy z uczniami ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi, komunikacji z rodzicami, radzenia sobie ze stresem oraz praktycznego przygotowania do wykonywania zawodu. Uzyskane wyniki potwierdzają potrzebę wzmacniania praktycznego i psychospołecznego wymiaru kształcenia przyszłych nauczycieli.

The analysis of prospective early childhood education teachers’ sense of self-efficacy in coping with difficult situations and obstacles, together with their perception of professional competencies, constituted the basis for a discussion on the education and preparation of future pedagogues. The research procedure, conducted on a sample of 200 students enrolled in the Preschool and Early Childhood Education programme, included participants representing different stages of academic advancement, ranging from first-year students to graduates. The study employed the General Self-Efficacy Scale (GSES) developed by R. Schwarzer, M. Jerusalem, and adapted by Z. Juczyński, as well as the diagnostic survey method. The analysis of the empirical material revealed significant differences in the level of general self-efficacy depending on the stage of education. The lowest scores were observed among first- and second-year students, whereas the highest were recorded among fifth-year students and graduates. The findings indicate that educational progression is accompanied by an increased belief in one’s own capacity for effective action. Simultaneously, it may be concluded that at successive stages of study, the nature of perceived professional difficulties undergoes a transformation – from concerns related to insufficient experience and interpersonal relations to systemic, organisational, and legal challenges. The respondents also emphasized the need for further development of their competencies, particularly in the areas of working with pupils with special educational needs, communication with parents, stress management, and practical preparation for the teaching profession. The obtained results confirm the need to reinforce the practical and psychosocial dimensions of teacher education programmes designed for future early childhood education teachers.