Wpływ polityki lokalnej na rozwój przedsiębiorczości - przegląd koncepcji i ujęć teoretycznych

Abstract

WSTĘP: Procesy rozwoju lokalnego zachodzące we współczesnych gospodarkach charakteryzują się rosnącą złożonością oraz zmiennością uwarunkowań społecznych, ekonomicznych i instytucjonalnych. Jednostki terytorialne funkcjonują w warunkach dynamicznych przekształceń strukturalnych, wynikających zarówno z globalnych trendów gospodarczych, postępu technologicznego, jak i ewolucji modeli zarządzania publicznego. W konsekwencji rośnie znaczenie zdolności lokalnych wspólnot do identyfikacji własnych potencjałów rozwojowych, współpracy międzysektorowej oraz elastycznego dostosowywania się do zmieniających się warunków otoczenia. Rozwój lokalny przestaje być postrzegany jedynie jako skutek napływu zewnętrznych zasobów, a coraz częściej definiowany jest jako wynik mobilizowania zasobów endogenicznych, kompetencji, wiedzy i kapitału społecznego. W podejściu terytorialnym (place-based) szczególne znaczenie przypisuje się jakości relacji pomiędzy aktorami lokalnymi, zdolności do współzarządzania oraz wykorzystaniu kapitału terytorialnego – rozumianego jako unikatowa kombinacja zasobów materialnych i niematerialnych zakorzenionych w przestrzeni. Oznacza to, że rozwój lokalny ma charakter nie tylko ekonomiczny, ale również społeczny oraz instytucjonalny, stanowiąc rezultat procesów uczenia się, współpracy i budowania długotrwałych więzi. Takie ujęcie zbliża politykę rozwojową do koncepcji współtworzenia wartości (co-creation), a rolą samorządu staje się nie tylko dostarczanie usług publicznych, lecz również animowanie sieci współpracy oraz stymulowanie przedsiębiorczości i innowacji. Szczególną rolę w tym procesie odgrywają podmioty zakorzenione lokalnie – małe i średnie przedsiębiorstwa, organizacje pozarządowe, Lokalne Grupy Działania, instytucje otoczenia biznesu, uczelnie i inicjatywy społecznościowe. Tworzone przez nie sieci współpracy wpływają na rozwój gospodarczy, poziom integracji społecznej, atrakcyjność inwestycyjną i jakość życia mieszkańców. W tym kontekście polityka lokalna staje się procesem koordynowania działań wielości podmiotów, a jej skuteczność zależy od zdolności przywódczych, kompetencji instytucjonalnych i kultury współpracy w danej społeczności. Celem niniejszej monografii jest przedstawienie teoretycznych podstaw rozwoju lokalnego, identyfikacja czynników kształtujących trajektorie rozwojowe jednostek terytorialnych i ukazanie roli współpracy międzysektorowej w procesach zarządzania lokalnym rozwojem. Szczególną uwagę poświęcono znaczeniu kapitału terytorialnego, przedsiębiorczości społeczności lokalnej, roli polityk publicznych oraz instrumentów wsparcia rozwoju. Analiza ta opiera się na dorobku ekonomii rozwoju, nauk o polityce publicznej, ekonomii instytucjonalnej i podejściu terytorialnym. Przyjęta w monografii perspektywa badawcza ma charakter jakościowy i opiera się na analizie wtórnych źródeł danych. W szczególności zastosowano systematyczny przegląd literatury przedmiotu, obejmujący dorobek krajowych i zagranicznych autorów w dziedzinie rozwoju lokalnego, polityki publicznej, ekonomii instytucjonalnej oraz podejścia terytorialnego (place-based). Dobór literatury oparto na kryteriach relewantności tematycznej, aktualności oraz znaczenia cytowanych prac dla rozwoju analizowanych koncepcji teoretycznych.W pracy uwzględniono także analizę dokumentów, w tym aktów prawnych, dokumentów strategicznych oraz raportów instytucji krajowych i międzynarodowych. Pozwoliło to na identyfikację kierunków polityki rozwoju i instrumentów oddziaływania na poziomie lokalnym. Rozdział pierwszy wprowadza podstawowe pojęcia i interpretacje rozwoju lokalnego oraz przedstawia wybrane teorie wyjaśniające mechanizmy różnicowania poziomu rozwoju jednostek terytorialnych. Rozdział drugi koncentruje się na znaczeniu przedsiębiorczości lokalnej oraz przedsiębiorczości społecznej, ukazując ich rolę w budowaniu odporności i trwałości lokalnych wspólnot. Rozdział trzeci analizuje współczesne instrumenty polityki rozwoju, ze szczególnym uwzględnieniem partnerstw terytorialnych i Lokalnych Grup Działania. Monografia wpisuje się w nurt badań nad terytorialnym wymiarem polityk rozwojowych, akcentując znaczenie wykorzystania zasobów endogenicznych, współpracy między aktorami lokalnymi oraz budowania długofalowej odporności społeczno-instytucjonalnej. Z jednej strony ma charakter analityczno-diagnostyczny i porządkuje dotychczasową wiedzę w tym obszarze, a z drugiej stanowi podstawę do formułowania praktycznych rekomendacji dla samorządów lokalnych, zwłaszcza w zakresie planowania strategicznego, zarządzania rozwojem oraz animowania sieci współpracy na poziomie lokalnym.